Historia ZHP

Najważniejsze daty z historii ZHP i harcerstwa

Z życzeniem Polski w sercu...

1909 – idea skautingu, która narodziła się w Anglii, trafia do polskich organizacji „Sokół”, „Zarzewie”, „Eleusis” w zaborze austriackim.

Listopad 1909 - zawarcie oficjalnej umowy z zarządem organizacji: „Sokół”, w sprawie utworzenia w jej strukturach – Drużyn Młodzieży Sokolej.

19 marca 1910 – powstaje pierwsza drużyna sokola, której podstawowym celem było przygotowanie młodzieży do służby Polsce, jak również rozwój fizyczny i przygotowanie do ewentualnej walki.

1910 – Andrzej Małkowski, za karę z powodu spóźnienia na spotkanie, tłumaczy książkę twórcy skautingu „Scouting for boys”. Jej polski tytuł brzmi: „Scouting jako system wychowawczy młodzieży - na podst. dzieła Generała Roberta Baden-Powella”. Nie jest to dosłowne tłumaczenie pracy angielskiego generała, lecz jej opracowanie, z uwzględnieniem polskich realiów.

1911 – w maju 21. Wydział Związkowy organizacji: „Sokół” powołuje Naczelną Komendę Skautową. Na jej czele stoi Naczelnik - Kazimierz Wyrzykowski. Ukazuje się rozkaz Małkowskiego, powołujący drużyny skautowe. 15 października ukazuje się pierwszy numer harcerskiego czasopisma „Skaut”

1913 – reprezentacja Polski uczestniczy we Wszechbrytyjskim Zlocie w Birmingham.

1914-1918 – harcerze walczą w polskich formacjach wojskowych podczas I wojny światowej, a także w Powstaniu Wielkopolskim. W armii służy ok. 9 tysięcy harcerzy. Ginie ponad 500.

W wolnej Polsce...

1 listopada 1918 – w Lubinie powstaje zjednoczony Związek Harcerstwa Polskiego (wcześniej była to wspólna organizacja harcerzy z zaborów austriackiego i pruskiego).

1919 – w katastrofie morskiej umiera jeden z twórców polskiego harcerstwa – Andrzej Małkowski.

1920 – odbywa się 1. Walny Zjazd ZHP, który zatwierdza treść Prawa i Przyrzeczenia Harcerskiego, opartego na tekstach z roku 1911.

1931 – ukazuje się „Antek Cwaniak” autorstwa Aleksandra Kamińskiego. Książka, będąca częścią zuchowej trylogii daje impuls do powstania nowej grupy wiekowej w ZHP – zuchów. Ruch zuchowy to praca z najmłodszymi członkami ZHP, dziś uczniami klas 0-3 szkół podstawowych.

2 lutego 1931 - przewodniczącym Naczelnej Rady Harcerskiej zostaje śląski wojewoda Michał Grażyński. Harcerstwo zmienia swoje oblicze, kształtuje postawę służby społecznej młodych obywateli. ZHP otrzymuje coraz to większe dotacje budżetowe. Rozwijają się stanice harcerskie, powstają rozliczne działania kulturalno- oświatowe. Coraz częściej powstają drużyny specjalnościowe - żeglarskie, szybowcowe i inne. Zaczyna docierać także do środowisk robotniczych i chłopskich.

17 czerwca 1935 - zostaje zakończona budowa flagowego okrętu polskiego harcerstwa – „Zawiszy Czarnego”.

Lipiec 1935 - w Spale odbywa się z okazji 25-lecia istnienia naszego ruchu Jubileuszowy Zlot Harcerstwa Polskiego,

1936 - Związek Harcerstwa Polskiego zostaje uznane za „stowarzyszenie wyższej użyteczności”

Wiosna 1938 - rejestracja harcerzy i harcerek powyżej 15 roku życia, którzy mogą być przydatni do prowadzenia służby pomocniczej Wojsku Polskiemu = w przypadku konfliktu zbrojnego.

1939 – od roku funkcjonuje pogotowie wojenne harcerek, zostaje powołane pogotowie wojenne harcerzy.

W szeregach szara brać...

1 września – wybucha II wojna światowa. Harcerze i instruktorzy biorą udział w walkach na froncie i obronie miast i miasteczek. Pełnią także służbę sanitarną i łącznościową.

27 września 1939 - w warszawskim mieszkaniu Tadeusza Borowieckiego. przy ulicy Polnej 27 w Warszawie podjęto decyzję o przejściu ZHP „do podziemia”. Nazwę Szare Szeregi przyjęto najprawdopodobniej w okolicach grudnia 1939.

Tuż po tragicznym wrześniu 1939 roku, zdecydowano się na wprowadzenie do konspiracyjnej organizacji wyłącznie osób, które miały co najmniej 17 lat. Praktyka pokazała jednak, że także młodsi garną się do walki z okupantem i tak przestrzegana „granica” powoli obniżyła się do wieku 11-12 lat, najpierw nieoficjalnie, później już oficjalnie. Tak duża rozbieżność wiekowa członków Szarych Szeregów wymagała przygotowania wewnętrznego podziału i programu dla poszczególnych grup. Zadaniem „Zawiszaków” (12-14-latków) było szkolenie harcerskie i pomoc w „małej dywersji”, jak przygotowanie do służb pomocniczych. Członkowie „Bojowych Szkół” (15-17-latkowie) uczestniczyli czynnie w małej dywersji, szkolili się do służb pomocniczych i walki zbrojnej. Zadaniem „Grup Szturmowych” była walka zbrojna z okupantem.

22 czerwca 1941 – zostaje wprowadzony program: „Dziś- jutro- pojutrze”. „Dziś” to czas przygotowania do walki z okupantem; „jutro” to jawna, otwarta walka z nim a „pojutrze” to nauka i praca w wolnej Polsce. Ze względów czysto konspiracyjnych próbowano wprowadzić strukturę, która w większości prowincjonalnych „uli” bądź „samodzielnych roi” po prostu nie przyjęła się. „Pasieka” – to Główna Kwatera, „ul” –chorągiew, „rój”- hufiec, „rodzina”- drużyna, zaś „pszczoła” to zastęp. Podstawową rolę w kierowaniu terenem działalności Szarych Szeregów odgrywali wizytatorzy „Pasieki”. Początkowo na wizytatora przypadało po kilka konspiracyjnych chorągwi i (bądź) samodzielnych „rojów”. Z czasem w Polsce Centralnej na jednego wizytatora przypadał jeden „ul”.

26 marca 1943 - akcja odbicia więźniów przewożonych z alei Szucha (obecnej siedzimy ministerstwa edukacji) do więzienia na Pawiaku. W gronie konwojowanych wśród których znajdował się Janek Bytnar - „Rudy”.”. Przewożący więźniów samochód został zatrzymany na skrzyżowaniu ul. Bielańskiej i Długiej. Niemieckich konwojentów zabito lub ciężko raniono. W wyniku akcji, dowodzonej przez Stanisława Broniewskiego „Orszę”, uwolniono 25 więźniów, wśród nich był także komendant hufca GS warszawskiego Mokotowa – ‘Rudy”. W wyniku ran odniesionych w akcji zginął „Alek” (Aleksy Dawidowski), natomiast „Rudego”, ciężko skatowanego pomimo nadzwyczajnych wysiłków, nie udało się uratować.

20 maja 1943 r. - harcerze uczestniczyli w odbiciu więźniów na stacji kolejowej Celestynów. Akcja powiodła się. 4 niemieckich żołnierzy zabito. Uwolniono 49 więźniów uwolnionych.

20 sierpnia 1943 r. podczas ataku na niemiecki posterunek w Sieczychach zginął tylko Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Dla upamiętnienia jego sylwetki jednemu z harcerskich batalionów, walczącym w Powstaniu Warszawskim, nadano jego imię. Harcerze uczestniczyli także w różnych akcjach odwetowych np. wysadzaniu pociągów, szyn kolejowych.

1 lutego 1944 - akcję na Kutcherę, dowódcę SS i policji w warszawskim dystrykcie. Akcja odbyła się naprzeciwko warszawskiej siedziby SS i policji . Zakończyła się śmiercią inspiratora licznych zbiorowych egzekucji.

11 lipca 1944 - dokonano zamachu na Koppego.

1 sierpnia 1944 - wybucha trwające 63 dni Powstanie Warszawskie. Bataliony harcerskie „Zośka” i „Parasol” walczyły na warszawskiej Woli, Starówce i Czerniakowie. Ciężkie walki, choć także z sukcesami - np. zdobyciem dwóch niemieckich czołgów, czy uwolnieniem 350 Żydów, odbiły się na stanie liczebnym obu batalionów, które ostatecznie połączono w jeden. Członkowie Szarych Szeregów wykonywali także tzw. służbę pomocniczą. „Sanitariuszki, morowe panny”, harcerscy listonosze i kurierzy zapisali się na trwałe we wspomnieniach powstańców i cywilnej ludności powstańczej stolicy. Po upadku powstania „Pasieka” przenosi się do Krakowa.

18 stycznia 1945 – Szare Szeregi zostają rozwiązane przez Naczelnika Szarych Szeregów – Leona Marszałka. Wcześniej tę funkcję pełnili Florian Marciniak, który zginie w Gross-Rosen i Stanisław Broniewski.

W ludowej rzeczywistości

1945-1946 – Odbywają się CAS - Centralne Akcje Szkoleniowe, w ramach których przygotowuje się nowe kadry harcerskie.
1948. – powstaje HSP - Harcerska Służba Polsce. Jej cel to wsparcie w odbudowie Polski. Następuje również połączenie, wcześniej rozdzielonych, pionów męskiego i żeńskiego.
1950 – Władze wprowadzają zakaz używania stroju i odznak harcerskich, wprowadzają nowe Prawo i Przyrzeczenie. 15 października ZHP zostaje wcielone w struktury Związku Młodzieży Polskiej
1 czerwca 1951- Powstaje Organizacja Harcerska Związku Młodzieży Polskiej. Opiera się ona na wzorze radzieckim, niestosując harcerskich zasad. Członkowie OH ZMP noszą białe koszule z czerwonymi chustami.
1956 – Dochodzi do powstania Organizacji Harcerskiej Polski Ludowej (OHPL). Wyodrębnia się ona z OH ZMP. Powraca harcerski mundur i nazewnictwo.

8-10.12.1956 – w Łodzi obraduje zjazd, podczas którego dochodzi do reaktywowania ZHP ze wszystkimi tradycjami, umundurowaniem.
1957 - powstaje Rozgłośnia Harcerska.
1958 - Odejście z ZHP wielu instruktorów szaroszeregowych. Powstaje Nieprzetarty Szlak, w ramach którego instruktorzy harcerscy pracują z dziećmi i młodzieżą niepełnosprawną. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych dochodzi do różnych akcji podejmowanych przez ZHP, łączonych z alertami Naczelnika (pierwszy w 196, polegający na zwiadzie wiosennym), czy operacji „Bieszczady 40”.
22 listopada 1980 - w Warszawie powstaje porozumienie Kręgów Instruktorów Harcerskich im. A. Małkowskiego (KIHAM). W latach osiemdziesiątych dochodzi do powstania licznych ruchów i organizacji harcerskich, poza ZHP.

1989 - w lutym powstaje największa z nich – Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej, a w grudniu - Stowarzyszenie Harcerstwa Katolickiego "Zawisza".

W III RP...

1989 – XXVI Zjazd ZHP (o podwójnej numeracji, od tej daty kolejność zjazdów liczy się od roku 1920) uchwala nowy statut, a także Prawo i Przyrzeczenie Harcerskie.

6-9 grudnia 1990 - podczas XVIII Zjazdu ZHP w Bydgoszczy zostaje przyjęty nowy status, w którym mowa o dwóch alternatywnych wersjach Przyrzeczenia Harcerskiego.
Czerwiec 1995 – Zjazd ZHP przywraca historyczną (przedwojenną) rotę Przyrzeczenia Harcerskiego.

2-16 sierpnia 1995 - w Zegrzu odbywa się Światowy Zlot Harcerstwa Polskiego w Zegrzu, którego celem jest ukazanie, że ''Łączy nas Polska".

1996 - ZHP powraca do struktur międzynarodowych organizacji skautowych: Światowej Organizacji Skautów (WOSM) i Światowego Stowarzyszenia Skautek i Przewodniczek (WAGGGS). W dwudziestoleciu międzywojennym ZHP było członkiem i aktywnym uczestnikiem obu organizacji.
1999 - po reformie administracyjnej w kraju w ZHP funkcjonuje 17 chorągwi (16 wojewódzkich i stołeczna).
3-12 sierpnia 2000 - w podgnieźnieńskich Bednarach odbywa się Światowy Zlot Harcerstwa Polskiego - Gniezno 2000. W skautowym spotkaniu uczestniczy 10 tys. harcerek, harcerzy, skautek i skautów nie tylko z Polski, ale również ze Związku Harcerstwa Polskiego Poza granicami Kraju i innych krajowych organizacji skautowych, będących członkami WOSM i WAGGGS.

2003 - wchodzi w życie nowy podział grup wiekowych w ZHP, dostosowany do reformy edukacyjnej. Działają zuchy (uczniowie klas 0-3 szkół podstawowych), harcerze (klasy 4-6), harcerze starsi (gimnazjaliści) i wędrownicy (16-25 lat).

grudzień 2005 – XXXIII Zjazd ZHP zobowiązuje nowe władze do wprowadzenia osobowości prawnej regionalnych oddziałów ZHP – chorągwi. Zostają przyjęte także „Podstawy wychowawcze”.

2006 – w życie wchodzi reforma mundurowa.

2007 – ZHP wraz organizacjami zrzeszonymi w WOSM obchodzi 100-lecie skautingu. Odbywa się z tej okazji Zlot Związku Harcerstwa Polskiego w Kielcach, oraz Światowe Jamboree w Wielkiej Brytanii.

2008 – ZHP obchodzi 90-lecie powstania

2010 – ZHP obchodzi Jubileusz 100-lecia harcerstwa, z tej okazji odbywa Jubileuszowy Zlot ZHP w Krakowie.